Ewa Czerniakowska, Nazwy miejscowe Warszawy,

cz. 1, Gdańsk 1998, cz. 2, Gdańsk 1999.

Ukazała się druga część pracy Ewy Czerniakowskiej: Nazwy mniejscowe Warszawy, obejmująca jednak niestety tylko słownik nazw miejscowych do litery Ch. Część pierwsza poświęcona pamięci prof. dr hab. Huberta Górnowicza zawierała nazwy miejscowe rozpoczynające się od liter A i B (do Bo). Praca została pomyślana jako słownik toponomastyczny obejmujący nazwy miejscowe miasta stołecznego Warszawy w granicach administracyjnych ustalonych w 1994 roku. Jak pisze Autorka we wstępie, w słowniku uwzględniono wszystkie nazwy obiektów zamieszkanych, zarówno historycznych, jak i współczesnych, urzędowych i potocznych, pomijając rzecz jasna już wcześniej opracowane nazwy ulic i placów. Jest to więc całościowe opracowanie toponimiczne obejmujące nazwy miast, wsi i ich części oraz nazwy dawnych jurydyk, osad, osiedli, rezydencji, pałaców, kolonii, folwarków, dzielnic, przedmieść, młynów, karczem, leśniczówek i siedlisk. Nazwy zamieszczone w pracy Autorka zebrała podczas eksploracji terenowej oraz ekcerpcji źródeł historycznych, (drukowanych i archiwalnych) z map, opracowań historycznych i językoznawczych oraz innych prac, których obszerny wykaz przedstawiła w wykazie skrótów źródeł i opracowań (część 1, s. 32-39, część 2, s. 19-20). Słownik nazw miejscowych Warszawy w cz. 1 i 2 został poprzedzony krótkim wstępem, w którym Autorka przedstawiła cel pracy, scharakteryzowała zamierzenia badawcze i sam charakter publikacji oraz wyjaśniła stosowane w artykułach hasłowych terminy onomastyczne, pozwalające na systematyzację zebranego materiału. Przedstawiane w słowniku nazwy w formie artykułów hasłowych mają prostą i przemyślaną budowę, stosowaną też w pracach toponimicznych innych badaczy związanych z kierowanym przez prof. H. Górnowicza Zespołem Onomastycznym, działającym przy gdańskiej polonistyce. Hasłem w słowniku jest więc pierwsza zetymologizowana na podstawie zapisów forma nazwy, po której następuje współczesna nazwa obiektu i inne nazwy oboczne, np. Bartelsdorf, później Rolandt (zob.), dziś Szpitalna Wieś (zob.). W przypadku nazw, których zapisy w źródłach historycznych nie budzą żadnych wątpliwości, są jednoznaczne, zbieżne z aktualnie używaną nazwą i nie wymagają rekonstrukcji, hasłem jest postać współczesna, np. Brodno, potem i obecnie Bródno. W dalszej części artykułu hasłowego autorka określa charakter miejscowości i podaje jej lokalizację oraz zapisy historyczne w układzie chronologicznym obejmującym: zapis, datę i skrót źródła oraz dokładne dane umożliwiające dotarcie osobom zainteresowanym do dokumentu i danej nazwy. Artykuł hasłowy zawiera też klasyfikację i interpretację nazwy oraz w razie potrzeby komentarz językowy, dotyczący zmian, jakie zachodziły w jej zapisach. Autorka czasami podaje też informacje historyczne lub geograficzne o danym obiekcie, jeżeli mogą przyczynić się do uwiarygodnienia etymologii. Zebrane nazwy Autorka dzieli na grupy, stosując terminologię i wykorzystując postulaty tzw. semantyczno-etymologicznej klasyfikacji Witolda Taszyckiego. Zgodnie więc z jej założeniami wydziela: nazwy topograficzne, kulturowe, dzierżawcze, deminutywne, patronimiczne, etniczne, służebne i rodowe, zwracając uwagę, że np. na badanym terenie nie było nazw służebnych, a jedynie nazwy zawodowe, które określały osady ludzi wykonujących określony zawód, np. Rybaki. Dodatkowo stosuje termin: nazwy ponowione, dla nazw przeniesionych z innych obiektów bez derywacji słowotwórczej, np. z rzeki na osiedle, z lasu na wieś, z karczmy na osadę, ze wsi na folwark itd. Drugim sposobem podziału zebranych nazw jest klasyfikacja tzw. strukturalno-gramatyczna Stanisława Rosponda. Zgodnie z jej założeniami Autorka zebrane nazwy dzieli na trzy grupy: 1. nazwy prymarne - utworzone od wyrazów pospolitych lub nazw osobowych bez derywacji toponimicznej; 2. nazwy sekundarne - utworzone z derywacją toponimiczną; 3. nazwy złożone (komponowane) - czyli utworzone za pomocą kompozycji wyrazów, a nie derywacji, np. Białołęka, Dąbrówka Szlachecka itd. (s. 11). W części drugiej pracy Nazwy miejscowe Warszawy Autorka zamieściła również krótki wstęp (s. 7-9), w którym powtórzyła najważniejsze postulaty badawcze zamieszczone we wstępie do części pierwszej, jak też ustosunkowała się do wydanej w 1998 roku książki Kwiryny Handke, Słownik nazewnictwa Warszawy, zwracając uwagę na wybiórczy charakter pracy, w sposób kompleksowy omawiający jedynie nazwy ulic i placów Warszawy. Zarówno w części pierwszej, jak i drugiej Nazw miejscowych Warszawy E. Czerniakowska zamieszcza słownik nazw. W części pierwszej omawia łącznie 60 nazw i w części drugiej 33 nazwy, przy czym 6 z nich to uzupełnienia do części pierwszej. Zarówno pierwsza część pracy Ewy Czerniakowskiej, jak i druga ma ciekawą szatę graficzną. Na okładce części pierwszej zamieszczono najstarszy zachowany widok Warszawy z 1581 r i widok Warszawy tzw. pauliński z 1662 roku, a w tekście na stronie 19 widok ogólny Warszawy z końca XVI wieku. Tekst uzupełniają: mapa administracyjna Warszawy (s. 70), mapa osadnictwa okolic Warszawy z połowy XIII w. (s. 16), mapa osadnictwa okolic Warszawy w XVI w. (20-21) i mapa jurydyk warszawskich (24). Okładkę części drugiej zdobi inicjał z Syreną na dokumencie Zygmunta Augusta z 1558 roku oraz Herb Warszawy na tle Starego Miasta z 1772 r. Obie części pracy Ewy Czerniakowskiej mają charakter broszurowy, pierwsza liczy 40, a druga 20 stron. Należy więc postulować, by wydawane części były obszerniejsze lub cała praca została wydana w jednym tomie. Druga część pracy Ewy Czerniakowskiej została dedykowana Warszawiakom, których losy wojenne rzuciły w różne strony świata i można się spodziewać że spotka się wśród dawnych i obecnych mieszkańców Warszawy z dużym zainteresowaniem.