Obchody
z okazji 395 rocznicy urodzin
Jana Heweliusza w dniu 28 stycznia 2006 r.


Fundacja Gdańska w ramach obchodów Urodzin Heweliusza planuje odsłonięcie pomnika Jana Heweliusza na placu przed Ratuszem Staromiejski, uroczystą paradę historycznych postaci z Heweliuszem na czele do Filharmonii na Ołowiance, rozstrzygnięcie konkursu plastycznego ”Śladami Jana Heweliusza” na temat Gdańskiego Astronoma w gdańskich szkołach podstawowych i gimnazjalnych.
Na zakończenie wieczoru zaplanowana jest prezentacja multimedialna Układu Słonecznego oraz część muzyczna z udziałem duetu Anny Marii Jopek i Grzegorza Turnaua. Orkiestra Filharmonii Bałtyckiej pod batutą Michała Nesterowicza w iście "muzyczny w sposób" opisze planety Układu Slonecznego w dziele Gustava Holsta - "Planety".


Grzegorz Turnau i Anna Maria Jopek
Michał Nesterowicz dyrygent
Orkiestra Symfoniczna PFB


GUSTAV HOLST Planety (The Planets. Suite for large orchestra)

1. Mars, the Bringer of War
2. Venus, the Bringer of Peace
3. Mercury, the Winged Messenger
4. Jupiter, the Bringer of Jollity
5. Saturn, the Bringer of Old Age
6. Uranus, the Magician
7. Neptune, the Mystic
Urodziny Jana Heweliusza 28 I 2006 Filharmonia Bałtycka Fundacja Gdańska


Jan Heweliusz i planety

W dziele Selenographia (Gdańsk, 1647) w rozdziale IV (s. 41-76) zamieścił Heweliusz swe obserwacje dotyczące Saturna, Jowisza, Marsa, Wenus, Merkurego. Już Galileusz zauważył, że Saturn oglądany przez teleskop zdaje się zmieniać swe kształty . Większości astronomom wydawało się, że planeta ma uchwyty w rodzaju uszek filiżanki . Heweliusz, który oglądał Saturna jako pojedynczą kulę i jako potrójną kulę z ansami, zawsze uważał, że owe ?uchwyty? są realne, lecz nie rozumiał czym one są: ?Qualia corpora sint brachiola Saturni nondum potest definiri? . Za odkrywcę pierścieni Saturna uznaje się Christiana Huygensa, gdyż on pierwszy zrozumiał, to co widział. W Selenografii zamieścił Heweliusz sześć obserwacji faz Merkurego z lat 1644 i 1645 . Zjawisko faz Merkurego na podobieństwo faz Księżyca zobaczył wyraźnie gdański astronom 22 listopada 1644 r. po Joannesie Baptyście Zupo 23 maja 1639 r. Galileusz, Marius, Hortensjusz i inni podejrzewali raczej fazy Merkurego niż je rzeczywiście obserwowali . Gdański astronom opisał także 19 obserwacji faz Wenus (fig. K). Pierwsza obserwacja Heweliusza fazy tej planety pochodzi z 30 września 1644 r. Fazy Wenus jako pierwszy dostrzegł Galileusz 11 grudnia 1610 r. Heweliusz zaobserwował także kilka faz Marsa . Pierwszy zobaczył Marsa poza pełnią Francesco Fontana 24 sierpnia 1638 r. Na tarczy Jowisza, którego często obserwował, zauważył Heweliusz ciemne plamy. Obserwacje księżyców Jowisza u gdańskiego astronoma są staranniejsze i dokładniejsze, aniżeli Galileusza i Szymona Mariusa (1570-1624), którzy wiedli spór o pierwszeństwo w ich odkryciu. Księżycom tym Heweliusz ponadawał nazwy planet słonecznych jak to niegdyś proponował Galileusz (Mercurius Jovialis, Venus Jovialis, Jupiter Jovialis oraz Saturnus Jovialis) . Podał także dokładne czasy ich synodycznego obiegu .
Gdańszczanin Tysiąclecia
Hevelius
Strona Małgorzaty Czerniakowskiej
Jan Heweliusz i komety
Naukowa strona Ewy i Małgorzaty Czerniakowskiej
Copyright by Małgorzata Czerniakowska, Gdansk 2006