Ewa Czerniakowska

Krzysztof Celestyn Mrongowiusz (1764-1855) - w 150. rocznicę śmierci


Dnia 3 czerwca 2005 roku mija 150. rocznica śmierci gdańskiego uczonego, pedagoga, zasłużonego dla polskości Gdańska Krzysztofa Celestyna Mrongowiusza (1764-1855)

Wskutek śmierci pana Christopha Cölestina Mrongoviusa, kaznodziei przy kościele św. Anny, która nastąpiła 3 czerwca 1855 r., utracił zakład swojego najstarszego nauczyciela. Ów szacowny starzec, który osiągnął rzadki wiek 91 lat, objął nauczanie języka polskiego w szkole św. Jana w roku 1812 r. i sprawował tę funkcję wiernie i z pilnością prawie do swojej śmierci. Jego zawsze żywe zainteresowanie językiem [polskim], którym w całej jego istocie, jak i spokrewnionymi z nim dialektami dogłębnie się zajmował, nad którym stale prowadził rzetelne badania, dały mu w związanej z nim historii i literaturze poczesne miejsce, a także wytworzyły w nim potrzebę, by dla języka [polskiego] pozyskać również innych i nauczyć ich umiejętności właściwego jego rozumienia; tak więc do ostatnich jego przyjemności, które mogło mu jeszcze życie zapewnić, należało to, że uczniowie, którzy mieli uczestniczyć w jego lekcjach, odkąd nie mógł już przychodzić do szkoły, sami przychodzili do niego i tu mógł się nimi zajmować z właściwym sobie miłym sposobem bycia i dobroduszną serdecznością. Ci zaś towarzyszyli mu, prowadzeni przez nauczycieli szkoły, na miejsce jego spoczynku i pożegnali go żałobną pieśnią. Kontynuację lekcji języka polskiego powierzono, na życzenie samego Mrongoviusa, na co zgodził się dyrektor i czcigodna deputacja szkolna, najbardziej nadającemu się do tej funkcji nauczycielowi języków panu Makowskiemu.

(Wspomnienie dyrektora szkoły św. Jana - M. G. Loeschina), tł. D. Kaczor

K. C. Mrongowiusz

Portret Krzysztofa Celestyna Mrongowiusza (1764-1855)


Biogram Krzysztofa Celestyna Mrongowiusza (1764 - 1855)

Krzysztof Celestyn Mrongowiusz (inna forma nazwiska Mrongovius) - zasłużony obrońca polskości w zaborze pruskim, językoznawca (gramatyk i leksykograf), tłumacz, edytor, kaznodzieja ewangelicki, filozof, nauczyciel języka polskiego, zbieracz książek

Urodził się 19 lipca 1764 w Olsztynku jako syn Bartłomieja, pastora i rektora szkoły w Olsztynku, potem w Marwałdzie i Julianny Estery z Weberów. Dzieciństwo spędził w Marwałdzie. Uczęszczał do szkoły w Zalewie, a od 1780 uczył się w królewieckiej Szkole Katedralnej na Knipawie. Następnie studiował teologię i filozofię na Uniwersytecie Królewieckim, gdzie immatrykulował się 21 marca 1782. W latach 1790-1796 był nauczycielem języka polskiego i greckiego w Collegium Fridericianum, w tymże czasie do 1798 r. pełnił obowiązki młodszego nauczyciela języka polskiego i korektor druków polskich w oficynach: B. Hartunga w Królewcu i D. K. Kantera w Kwidzynie

W 1796 r. ożenił się z Wilhelminą Luizą Paarmann (zm. 1820).

W maju 1798 został kaznodzieją gminy ewangelickiej przy kościele św. Anny w Gdańsku oraz lektorem języka polskiego w Gdańskim Gimnazjum Akademickim (do 1817 r.).

Kaplica św. Anny prz kościele św. Trójcy w Gdańsku

Od 1812 r. uczył też języka polskiego w szkole parafialnej św. Jana w Gdańsku.

Tablica ku czci K. C. Mrongowiusza na kamienicy w Gdańsku przy ul. Straganiarskiej 19.

Udzielał też lekcji prywatnych i pełnił obowiązki tłumacza sądowego.

W 1806 r. otrzymał od Tadeusza Czackiego zaszczytną propozycję objęcia katedry języków słowiańskich i kierownictwa biblioteki w Liceum Krzemienieckim, do czego nie nie doszło zapewne z powodu niechętnego stanowiska G. E. Grodka. Opracował liczne podręczniki i gramatyki języka polskiego oraz słowniki polsko-niemieckie. Ponadto zajmował sie zbieraniem pieśni mazurskich i kaszubskich oraz zabytków języka kaszubskiego. W latach 1826-1827 prowadził badania ludoznawcze w okolicach Słupska (w Cecenowie i Główczycach). Zasłużył się jako krzewiciel polskości w zaborze pruskim i pionier badań kaszubszczyzny.

Tablica ku czci K. C. Mrongowiusza na gmachu Muzeum Narodowego w Gdańsku, Toruńska 1 ( dawne Gdańskie Gimnazjum Akademickie)

Utrzymywał ożywione kontakty z licznymi uczonymi polskimi i zagranicznymi. Należał do wielu towarzystw naukowych, np. 2 lutego 1823 r. powołany został na członka korespondenta Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie, w 1827 - na członka szczecińskiego Gesellschaft fuer Pommersche Geschichte und Altertumskunde, a 15 kwietnia 1833 r. został członkiem korespondentem Towarzystwa Naukowego Krakowskiego. Około 1835 r. współpracował też z Wydziałem Literackim Kasyna Gostyńskiego. W 1843 r. odznaczony został orderem pruskim Czerwonego Orła IV klasy.

W 1852 został zaproszony na członka Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu i odznaczony medalem tego Towarzystwa.

Zgromadził w Gdańsku mimo ograniczonych funduszy pokaźny księgozbiór pozyskany drogą wymiany lub kupna, zawierający liczne polonica XVI-XIX w. o treści historycznej, filologicznej, prawnej, religijnej, filozoficznej, pedagogicznej i in. Posiadał cenne druki z różnych znanych oficyn, np. Biblię Leopolity z 1561 r. Jeszcze za życia uczonego biblioteka została sprzedana Adamowi Zamoyskiemu z Łopatyna k. Brodów, lecz nie była przez niego odebrana.

Tablica z okazji 450. lecia założenia Gimnazjum Gdańskiego, gdzie K. C. Mrongowiusz był lektorem

Zmarł 3 czerwca 1855 r. w Gdańsku. Jego cenna biblioteka, licząca ponad 1 tys. tomów złożona została w zakrystii kościoła św. Trójcy, a w 1864 staraniem bibliotekarza Augusta Bertlinga za zezwoleniem rodziny przeszła w całości w posiadanie Biblioteki Miejskiej w Gdańsku. Książki oznaczono zieloną naklejką z notką: Bibliothek des Predigers Chr. C. Mrongovius. Des Danziger Stadtbibliothek ueberwiesen 1864.

Naklejka

Obecnie księgozbiór Mrongowiusza oraz spisany w 1864 katalog przechowywany jest w Bibliotece Gdańskiej PAN, która jest sukcesorką Biblioteki Miejskiej.


Obchody 150. rocznicy śmierci Krzysztofa Celestyna Mrongowiusza (1764-1855)

Dnia 6 czerwca 2005 r. minęła 150. rocznica śmierci K. C. Mrongowiusza, wybitnego gdańskiego uczonego, gramatyka i leksykografa, zasłużonego obrońcy polskości na Pomorzu, Warmii i Mazurach, pioniera badań nad kaszubszczyzną.Główne uroczystości w 2005 r. odbyły się w Mrągowie, które to miasto do 1946 r. nosiło niem. nazwę Sensburg. W 1946 roku niemiecki Sensburg, przez Mazurów nazywany Ządzborkiem, otrzymał oficjalną nazwę Mrągowo, ustaloną zamiast Ządzborka przez Komisję URM jako nazwę pamiątkową na cześć Krzysztofa Mrągi-Mrongowiusza, który urodził się 19 lipca 1764 roku w Olsztynku, a zmarł 3 czerwca 1855 roku w Gdańsku, gdzie w 1798 roku został kaznodzieją w kościele św. Anny w Gdańsku i lektorem języka polskiego w Gdańskim Gimnazjum Akademickim i odtąd w swojej nieprzerwanej działalności był czynny aż do końca życia, przez 57 lat w służbie kościoła, szkoły i nauki.

W dniu 3 czerwca 2005 r. z okazji 150. rocznicy śmierci K. C. Mrongowiusza odbyła się w mrągowskim hotelu "Mrongovia" międzynarodowa konferencja nt. "Pastor K. C. Mrongowiusz jako europejski budowniczy mostów między narodami". Organizatorami byli: Burmistrz Mrągowa, Polskie Towarzystwo Historyczne - Koło w Mrągowie, Instytut Kaszubski w Gdańsku, Biblioteka Gdańska PAN, Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubskiej w Wejherowie. Zgromadziła ona licznych referentów i zaproszonych gości. Otwarcia dokonała Pani Otolia Siemieniec, burmistrz Mrągowa. M. in. wystąpili następujący referenci: prof. dr hab. Janusz Małłek (UMK w Toruniu), Z dziejów polskiego czasopiśmiennictwa na Mazurach w XVIII w. Gazeta "Poczta Królewiecka" w latach 1718-1720, prof. dr hab. Józef Borzyszkowski (UG), prezes Instytutu Kaszubskiego w Gdańsku, Gdańsk i Kaszuby w życiu i twórczości K. C. Mrongowiusza, dr Danuta Bogdan (OBN Olsztyn), Uniwersytet Królewiecki w czasach K. C. Mrongowiusza, mgr Ewa Czerniakowska (Biblioteka Gdańska PAN), Dzieje wydania "Dokładnego niemiecko-polskiego słownika" (1837 r.) K. C. Mrongowiusza.

Konferencja przyczyniła się do wzbogacenia wiedzy o życiu, działalności i tworczości K. C. Mrongowiusza. Dała też możliwość refleksji nad stanem badań dotyczących tego zasłużonego uczonego. W wystąpieniach i krótkiej dyskusji wyrażono przekonanie, że dotychczasowa monografia Mrongowiusza, opracowana przez Wiesława Bieńkowskiego pt. Krzysztof Celestyn Mrongowiusz 1764-1855. W służbie umiłowanego języka , której pierwsze wydanie ukazało się w 1964 roku, a następnie wznowienie w 1983 roku, już nie wystarcza i że nastała pora, aby podjąć pracę nad przygotowaniem nowej monografii.

Inną imprezą poświęconą K. C. Mrongowiuszowi była otwarta dnia 5 lipca 2005 roku w Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie wystawa poświęcona myśli i dorobkowi gdańskiego uczonego pt. Wokół myśli Krzysztofa Celestyna Mrongowiusza, przygotowana w ramach ogólnopolskich obchodów 150-lecia śmierci Mrongowiusza. Zaprezentowano na niej pamiątki związane z życiem i działalnością uczonego z kilkunastu ośrodków w Polsce.Na otwarcie wystawy przybyli liczni goście z Wejherowa, Mrągowa, Gdańska i Olsztyna. Na wstępie dyrektor Muzeum mgr Bogusław Breza pokrótce omówił sylwetkę K. C. Mrongowiusza, przedstawił założenia wystawy oraz wyraził podziękowanie wszystkim, którzy przyczynili się do przygotowania wystawy, m. in. prezesowi Instytutu Kaszubskiego, prof. Józefowi Borzyszkowskiemu, inicjatorowi i współorganizatorowi wystawy.


Słowniki K. C. Mrongowiusza

Handbuch 1803

Karta tytułowa Nowego słownika polsko-niemieckiego...,Kwidzyn 1794


W dniu 3 czerwca 2005 r. z okazji 150. rocznicy śmierci K. C. Mrongowiusza odbyła się w Mrągowie w hotelu "Mrongovia" międzynarodowa konferencja nt. "Pastor K. C. Mrongowiusz jako europejski budowniczy mostów między narodami"

Referat pt. Gdańsk i Kaszuby w życiu i twórczości K. C. Mrongowiusza wygłasza prof. dr hab. Józef Borzyszkowski, prezes Instytutu Kaszubskiego w Gdańsku

Referat pt. Dzieje wydania Dokładnego niemiecko-polskiego słownika K. C. Mrongowiusza (1837) wygłasza mgr Ewa Czerniakowska

Referat ten został opublikowany w pokonferencyjnym tomie : Mrągowskie Studia Humanistyczne, t. 6/7:2004/2005 (druk 2006)


Galeria fotografii z konferencji: "K. C. Mrongowiusz jako europejski budowniczy mostów między narodami" - Mrągowo 3 VI 2005 r.

Magazyn Mrągowski. Wyd. specjalne z 19 V 2005 z okazji rocznicy patrona miasta Mrągowa - K. C. Mrongowiusza


Dnia 5 lipca 2005 r. o godz. 14.00 w Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie odbędzie się otwarcie wystawy pt. Wokół myśli K. C. Mrongowiusza

Otwarcie wystawy. Na fot.: mgr Grażyna Wirkus, komisarz wystawy, mgr Bogusław Breza, dyrektor Muzeum.

Prezentacja fotografii z otwarcia wystawy


Naukowa strona Ewy i Małgorzaty Czerniakowskich - strona główna

Strona autorki

Publikacje Ewy Czerniakowskiej na temat K. C. Mrongowiusza

K. C. Mrongowiusz jako członek TPN w Warszawie

Prezentacja - K. C. Mrongowiusz

Program konferencji w Mrągowie pt. Pastor K. C. Mrongowiusz jako europejski budowniczy mostów między narodami (fotografie z konferencji)

Literatura na temat K. C. Mrongowiusza

Słowniki K. C. Mrongowiusza - prezentacja

Urząd Miejski w Mrągowie

Nasze Kaszuby

Pomnik K. C. Mrongowiusza stanie w Gdańsku 1 X 2008

Pomnik Krzysztofa Celestyna Mrongowiusza przed Biblioteką Główną Uniwersytetu Gdańskiego


Copyright by Ewa Czerniakowska, Gdańsk 2005-2011

Statystyka generowana przez Reggi-Stat - www.reggi.pl